Gezondheidsclaims voor voedingssupplementen

Gezondheidsclaims spelen een belangrijke rol in de communicatie over voedingssupplementen. Ze helpen consumenten begrijpen welke effecten bepaalde ingrediënten kunnen hebben op de gezondheid. Het gebruik van gezondheidsclaims is echter aan strikte regels gebonden. In Europa mogen alleen wetenschappelijk bewezen en toegestane gezondheidsclaims worden gebruikt. Hiermee worden consumenten beschermd tegen misleidende informatie. Op deze pagina lees je wat gezondheidsclaims zijn, hoe ze worden beoordeeld, welke regels er gelden voor het maken van claims, en hoe toezicht wordt gehouden op het juiste gebruik ervan.

Wat is een gezondheidsclaim?

Een gezondheidsclaim is een claim die stelt of de indruk wekt dat er een verband bestaat tussen een levensmiddelencategorie, een levensmiddel of een bestanddeel daarvan en de gezondheid. Gezondheidsclaims kunnen worden vermeld op de verpakking van een product, maar ook op de online productpagina en in reclame zoals op een webshop, in folders en advertenties. Voorbeelden van gezondheidsclaims zijn: “Vitamine D voor sterke botten” en “Gember ondersteunt de spijsvertering”. Handelsmerken, merknamen en fantasienamen kunnen ook als gezondheidsclaim worden opgevat, bijvoorbeeld als er een orgaan of functie wordt genoemd, zoals botformule of slaapcomplex.

Hoe komen gezondheidsclaims tot stand?

Bedrijven mogen niet zomaar gezondheidsclaims maken. De Europese claimswetgeving (Verordening (EG) nr. 1924/2006) stelt strenge regels aan het gebruik van gezondheidsclaims. Gezondheidsclaims moeten wetenschappelijk onderbouwd zijn en producten met claims moeten voldoen aan bepaalde gebruiksvoorwaarden. Claims moeten bovendien voor de consument begrijpelijk en niet misleidend zijn.

EFSA, het onafhankelijke wetenschappelijk adviesorgaan van de Europese Commissie, beoordeelt of een gezondheidseffect wetenschappelijk bewezen is. Op basis van het advies van de EFSA besluit de Europese Commissie of het gebruik van een gezondheidsclaim wordt goedgekeurd en opgenomen in de wetgeving. Alleen goedgekeurde gezondheidsclaims mogen gebruikt worden. Dit zijn gezondheidsclaims voor vitamines, mineralen, vetzuren en enkele andere stoffen zoals plantensterolen, bepaalde vezels en creatine.

In het Europese gezondheidsclaims register staan alle goedgekeurde én afgewezen gezondheidsclaims. In de claimsdatabase van de Keuringsraad vind je alleen goedgekeurde claims, samen met toegestane en niet-toegestane bewoordingen.

Gezondheidsclaims voor kruiden: on hold claims

Het maken van claims over de eigenschappen van kruidensupplementen is ingewikkelder. Het bewijs voor gezondheidseffecten van kruiden moet namelijk nog beoordeeld worden. De ingediende gezondheidsclaims voor kruiden zijn daarom nog niet officieel goedgekeurd, maar staan ‘on hold’. Ingediende claims voor kruiden waar onderbouwing voor is mogen wel gebruikt worden, totdat de beoordeling is afgerond. Dat heeft de Europese Commissie bepaald.

De norm voor goedkeuring van deze gezondheidseffecten moet nog vastgesteld worden. De Europese Commissie weet namelijk nog niet óf en hoe ze het traditioneel bewijs voor een gezondheidseffect van kruiden wil laten meetellen. Daar wacht de voedingssupplementensector al vele jaren op. Voor kruidengeneesmiddelen worden traditionele data wel meegewogen in beoordeling van het effect.

Als een bedrijf gebruik maakt van een on hold claim is het verplicht om aan bepaalde regels te voldoen. Zo moeten bedrijven zelf het gestelde gezondheidseffect wetenschappelijk onderbouwen. Daarnaast moeten on hold claims ook voldoen aan de regels die in de Europese claimswetgeving zijn vastgesteld, zoals dat ze niet mogen misleiden.

Bedrijven kunnen onder andere met behulp van het stappenplan on-hold claims van de Keuringsraad op de juiste manier on-hold claims maken. Daarnaast wordt in Nederland vaak een disclaimer opgenomen. Hiermee wordt aan de consument duidelijk gemaakt dat de claim nog niet is beoordeeld. Voorbeelden van een disclaimer zijn “Evaluatie gezondheidsclaims is lopende” of “Gezondheidsclaim in afwachting van Europese toelating”.

Blaadjessysteem op IVG

Op de ingrediëntenpagina’s van IVG wordt gebruik gemaakt van een blaadjessysteem, waarmee de mate van de wetenschappelijke onderbouwing van het ingrediënt voor een bepaald gezondheidseffect wordt weergegeven. Zo kun je in één oogopslag zien hoe sterk de wetenschappelijke onderbouwing voor een bepaald gezondheidseffect van een vitamine, mineraal, kruid of overige stof is. Omdat voor kruiden de gezondheidseffecten nog Europees beoordeeld moeten worden hebben ze allemaal één blaadje. Europees goedgekeurde gezondheidsclaims krijgen drie blaadjes. Lees meer over het blaadjessysteem van IVG.

Medische claims zijn verboden

Het gebruik van medische claims op voedingssupplementen is verboden. Een medische claim is een bewering over het voorkomen, behandelen of genezen van een ziekte. Voedingssupplementen zijn bedoeld om de goede gezondheid te ondersteunen en niet om ziektes te behandelen.

Het grensvlak tussen gezondheidsclaims en medische claims is soms lastig. Een voorbeeld van een verboden medische claim is “bij obstipatie”. Een juiste gezondheidsbewoording voor deze claim is: “bevordert een normale stoelgang”. De overheid ziet erop toe dat producten met verboden medische claims van de markt worden geweerd.

Zelfregulering op gezondheidsclaims

De voedingssupplementenbranche heeft met media en adverteerders afspraken gemaakt waaraan reclame moet voldoen en zichzelf bepaalde regels opgelegd die verder gaan dan wetgeving om de consument goed te beschermen, dat wordt ‘zelfregulering’ genoemd. De Keuringsraad ziet toe op correct gebruik van gezondheidsclaims en on-hold claims (monitoring). Zij controleert online en offline of gezondheidsclaims zijn toegestaan en of de juiste gezondheidsbewoording wordt gebruikt.

Op socialmedia wordt veel reclame gemaakt voor voedingssupplementen. Dit is toegestaan, maar influencers moeten zich wel aan de regels houden. Dit gaat nog regelmatig mis, waarbij influencers (onbewust) niet-toegestane of misleidende claims maken bij reclame voor voedingssupplementen. Daarom monitort de Keuringsraad, in samenwerking met brancheverenigingen NPN en Neprofarm, ook op socialmedia. Wanneer er een overtreding wordt geconstateerd worden het bedrijf en de influencer aangesproken op de overtreding. Meestal wordt de reclame dan aangepast. Als er herhaling optreedt kunnen overtredingen doorgezet worden naar de NVWA, die in Nederland toeziet op het juist gebruik van gezondheidsclaims en boetes kan uitdelen.